گروه مشاوران جوان شهرداری منطقه 2 مشهد
امروز : 1393/2/4 11:13:15
تبلیغات
بازدید : 541 مرتبه
تاريخ : 19:03:40 - 1390/12/7
موضوعات : مطالب آموزنده و جالب,

تعريف قرارگاه رفتاریقرارگاه رفتاری و یا یک « مکان _ رفتار » عنصری تحلیل کننده و یا برای تحلیل محیط است که برای تشریح کارکرد های اصلی فضاهای معماری و طراحی شهری و یا طراحی آنها به کار گرفته می شود . قرارگاه رفتاری مفهومی است که برای اولین بار به وسیله « راجر بارکر» و همکارانش در راستای پژوهش در « روانشناسی رشد » برای تجزیه و تحلیل محیط اجتماعی ، روانشناختی کالبدی کودکان ابداع گردید . به تدریج رابطه مفهوم قرارگاه رفتاری با طراحی به وسیله معماران و طراحان شهری مورد توجه قرار گرفت و توسعه یافت . یک قرارگاه رفتاری یک واحد کوچک اجتماعی است که از تلفیق پایدار یک فعالیت و یک مکان به گونه ای حاصل می آید تا در فرایندی منظم بتواند عملکردهای ضروری آن محیط رفتاری را برآورده سازد.

عناصر تشکیل دهنده یک قرارگاه رفتاری به گفته راجر بارکر عبارت است از :
1) فعالیتهای مستمر و پایدار در یک مکان و یا الگوی پایدار یک رفتار
2) قلمرو و یا آرایش سه بعدی محیط یک مکان _رفتار
3) ساختار محیط یک مکان _ رفتار که حاصل همزیستی بین دو عنصر اول و دوم است و راجر بارکر آن را اصطلاحا سینومرفی نامید . سینومرفی به این معنی است که بدون ارتباط ساختی بین قلمرو و رفتار انسان امکان تشکیل یک مکان _ رفتار پایدار نمی تواند وجود داشته باشد .
4) همچنین وجود یک دوره زمانی .

در پژوهشهای بعدی یکی از شاگردان او به نام « ویکر » عوامل دیگری را که در تبیین یک مقر رفتاری می تواند مؤثر واقع شوند را ارائه کرد . از میان این عوامل دو عامل برنامه یک قرارگاه رفتاری و عامل شخص و یا عوامل کنترل کننده آن به عنوان عناصر پنجم و ششم از اهمیت بیشتری برخوردار است .

مثال :
برای مثال یک کلاس درس یک مکان _ رفتار و یا یک قرارگاه رفتاری است که شامل فعالیتی مستمر و پایدار برای مدتی مشخص است . این فعالیت همانا کارکرد آموزشی و یا عملکرد آن کلاس درس است . این مکان _ رفتار دارای قلمروی است که حاصل عناصر کالبدی مشخص مانند دیوار ها ، سقف و کف کلاس ، درها و پنجره ها و مبلمان داخل کلاس است . این عناصر کالبدی می تواند رفتار افراد استفاده کننده از فضای کلاس درس را به گونه ای سازمان دهد که در همزیستی بین رفتار اشخاص داخل کلاس و عناصر کالبدی آن بتوان به راحتی فضای یک کلاس درس را از سایر قرارگاههای رفتاری مجزا ساخت
از این رو است که به طور مثال ، فضای رفتاری یک کلاس درس با فضای رفتاری یک بازار روز متفاوت است . تفاوت نه تنها ناشی از آرایش کالبدی فضاهای مربوط است ، بلکه برنامه این دو مکان _ رفتار نیز متفاوت می باشد . برای تشکیل یک کلاس درس برنامه ای خاص برای انجام فعالیت آموزشی پیش بینی شده است . حال آنکه برنامه یک بازار روز تعیین کننده فعالیت خرید و فروش می باشد . از سوی دیگر ، در یک کلاس درس یک شخصی به عنوان مدرس آن کلاس ، کنترل کننده امور کلاس است، ولی در یک بازار روز عوامل مدیریتی آن با هماهنگی با فروشندگان ، کنترل محیط و فضای رفتاری آن را به عهده دارند .
آنچه ضرورت دارد در اینجا بدان توجه شود ، این است که یک الگوی کالبدی از فضای معماری و یا معماری منظر ممکن است به قرارگاههای رفتاری کوچکتری تقسیم شوند . لذا برای مطالعه یک مکان _رفتار بزرگتر و پیچیده تر مانند یک شهر لازم است مکان رفتارهای گوناگون آن در قلب یک سلسله مراتب نظام یافته رفتاری ملاحظه و بررسی گردند .

قرارگاه هاي رفتاري
اصولاً طراحي مكان ها براي طراح به طور معمول با تأمين بعضي فعاليت ها صورت مي گيرد كه البته تأمين زيبايي در آن نقشي اساسي داشته است. طراحان محيط براي تأمين فعاليت ها از نظام هاي فعاليت كه مركب از مدارهاي رفتار هستند استفاده می كنند.كونستانس پرين موارد رفتار را به عنوان واحدي براي تحليل و طراحي معماري پيشنهادكرده است و مي نويسد:
"... مدار رفتار يك ارگونومي مردم شناختي است كه به منظور شناخت منابع كالبدي وانساني مورد نياز، رفتار روزمره مردم را در مقياس اتاق، خانه، بلوك مسكوني، واحد همسايگي و شهر مورد بررسي قرار مي دهد."

قرارگاه يا مكان رفتاري تركيبي پايدار از فعاليت و مكان در نظر گرفته شده است كه شامل اجزاي زير است:
فعاليتي بازگشت كننده و قابل تكرار يا الگوي جاري رفتار
طرح خاصي از محيط يا محيط كالبدي
رابطه اي سازگار بين اين دو يا همساختي
دوره زماني خاص

اين بدين معناست كه اگر الگوي جاري رفتار در يك قرارگاه رفتاري در زمانهاي مختلف بروز نمايد، يك مكان كالبدي مي تواند جزئي از چند قرارگاه يا مكان رفتاري باشد.
يك الگوي جاري رفتار مي تواند شامل رفتارهاي مختلفي باشد كه به موازات هم اتفاق مي افتد:
رفتار هيجاني آشكار
حل مسئله يا مشكل گشايي
فعاليت حركتي عمده
تعامل بين فردي
تغيير اشياء

تركيب اين رفتارها كه يك الگوي جاري را تشكيل ميدهند، در زمينه اي خاص كه همان محیط كالبدي است واقع مي شوند. قرارگاه هاي رفتاري سازه اي دروني دارند كه مي توانندبا نظام دروني محيط كالبدي هماهنگ شوند. افراد با نقش هاي متفاوت بخش اعظمي ازقرارگاه هاي رفتاري را اشغال مي كنند.يك «قرارگاه رفتاري» فرد راقادر می سازد كه به «رضايت مندي» نائل شود. اين رضايت مندي ها براي مردم مختلف متفاوت اند و همچنين مي تواند نيازهاي مختلف یک فرد رادر زمان هاي مختلف برآاورده سازد.

حريم قرارگاه ها يا مكان هاي رفتاري
رابرت بکتیل مي گويد:
حريم يك قرارگاه رفتاري محدوده ايي است كه در آن رفتار مستقر مي شود. ديوار حريمي آرماني است كه از داخل و خارج شدن ممانعت مي كند. كيفيت هايي چون محو شدن دید و صدا درايجاد حريم مهم هستند. اگر حريم قرارگاه هاي رفتاري به اندازه كافي وضوح و شفافيت نداشته باشد تعريف آنها نيز مشكل مي شود.
مشكل حريم قرارگاه رفتاري وقتي بروز مي كند كه فعاليت هايي كه نياز به تفكيك دارند درست تفكيك نشده باشند با بيش از اندازه تفكيك شده باشند.
نظام فعاليت: محيط از سلسله مراتبي از قرارگاه هاي رفتاري تشكيل مي شود كه در پيوندبا هم نظام هاي فعاليت را به وجود مي آورند.

اثر قرارگاه هاي رفتاري بر رفتار افراد
به طور كلي قرارگاه هاي رفتاري نسبت به الگوهاي جاري رفتار يا محيط فيزيكي جبري تر هستند. سازگاری محيط و رفتار بستگی به ميزان شايستگي مردم و ويژگي هاي اندام واره اي آنها دارد. از آنجایی كه بسياري از فعاليت هاي انسان شامل رفتارهاي عملي است، محيط كالبدي بايد با توانمندي هاي انسان سازگار باشد. تحقيقات علوم رفتاري، مباني شناخت الگوهاي موجود رفتار و الگوهاي مورد نياز موقعيت هاي خاص را براي طراحان محيط و كارفرمايان آنها ميسر مي سازد. تحليل قرارگاه هاي رفتاري، نسبت به شهود تنها، شناخت غنی تري را از رفتار انسان به دست مي دهد. چنين تحليل هايي اطلاعاتي را نيز در مورد تفاوت هاي فردي و گروهي در الگوهاي رفتار فراهم مي آورد، كه مي تواند طراحان را از تصور قالبي در مورد مردم و فعاليت هاي آنها رها سازد.

منابع و مآخذ
- لنگ، جان، آفرینش نظریه معماری:نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمه علیرضا عینی فر، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، بهار 1381، چاپ اول
- تی هال، ادوارد، بعد پنهان، ترجمه منوچهر طبیبیان، مؤسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران، پاییز 1376، چاپ اول
- آلتمن، ایروین، محیط و رفتار اجتماعی:خلوت، فضای شخصی، قلمرو و ازدحام، ترجمه علی نمازیان، مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1382
- بحرینی، سید حسین، تحلیل فضاهای شهری: در رابطه با الگوهای رفتاری استفاده کنندگان و ضوابطی برای طراحی، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تابستان 1383، چاپ سوم
- سرج چرمایف و کریستفر الکساندر، عرصه های زندگی جمعی و زندگی خصوصی: به جانب یک معماری انسانی، ترجمه منوچهر مزینی، مؤسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران، زمستان 1376، چاپ سوم
- رابرت گیفورد، شخصیت و محیط، معماری و فرهنگ ، شماره 2و3
- رابرت گیفورد، فضاهای شخصی ، معماری و فرهنگ ، شماره 2و3
- رابرت گیفورد ، حریم خصوصی ، معماری و فرهنگ ، شماره 2و3
- رابرت گیفورد ،ادراک و شناخت محیطی، معماری و فرهنگ ، شماره 2و3
- مطلبی ، قاسم ، روانشناسی محیطی : در خدمت معماری و طراحی شهری ، هنر های زیبا ، شماره 10 ، زمستان 1380
- پاکزاد ، جهانشاه ، فرهنگ کارشناسی و فرهنگ مردم ، معماری و شهرسازی ، دوره دوم شماره 8 ، زمستان 1380


آیدا ابولاحرار ، زهرا دری / دانشجویان کارشناسی ارشد معماری منظر دانشگاه شهید بهشتی



برچسب ها :


.: Weblog Themes By Blog Skin :.
نرخ سکّه و طلاوب سایت شهاب حسینیبرنامه نویسی حرفه ای PHPدروس تخصصی فوق لیسانس مهندسی نرم افزاردنیای مد و لباسپکیج تصفیه فاضلاب